Close-up of fish being dragged with a hook in its mouth underwater

Negatywny konsekwencjalizm

Według konsekwencjalizmu, zanim zadecydujemy jak należy postępować powinniśmy najpierw ustalić jak nasze działania mogą wpłynąć na interesy różnych osób. Negatywny konsekwencjalizm to odmiana konsekwencjalizmu, która skupia się na redukcji cierpienia, ponieważ zakłada, że nie ma rzeczy samych w sobie pozytywnych; są za to rzeczy same w sobie negatywne. Dlatego zwolennicy negatywnego konsekwencjalizmu, decydując jak należy postępować rozważają, czy ich działania doprowadzą do cierpień, czy je wyeleminują, czy też może je zwiększą lub zmniejszą.

Według negatywnego konsekwencjalizmu, naszym priorytetem powinna być jak największa redukcja cierpienia. Żadna ilość dobra nie może zrekompensować obecności cierpienia.

Jedną z form negatywnego konsekwencjalizmu jest negatywny utylitaryzm. Inne formy negatywnego konsekwencjalizmu to negatywny priorytetanizm (ang. negative prioritarianism), negatywny konsekwencjalistyczny egalitarysm (ang. negative consequentialist egalitarianism) oraz inne konsekwencjalne systemy, według których nie istnieją pozytywne wartości.

Aby dostrzec różnice pomiędzy klasycznymi formami konsekwencjalizmu i negatywnym konsekwencjalizmem przyjrzyjmy się negatywnemu utylitaryzmowi. Negatywny utylitaryzm i klasyczny utylitaryzm różnią się w znacznym stopniu, ale kilka ich podstawowych cech jest wspólnych.

Klasyczny utylitaryzm charakteryzują następujące trzy poglądy:

(1) Dobro osoby zależy od tego jak bardzo jest ona szczęśliwa i ile jej potrzeb jest zaspokojonych; im więcej, tym suma tego dobra jest większa. Ilość szczęścia jest równa ilości szczęścia pomniejszonego o cierpienie i niezaspokojone potrzeby.

(2) Naszym głównym celem powinna jak największa suma szczęścia.

(3) Należy czynić tak, aby całkowita suma szczęścia była coraz większa.

Negatywny utylitaryzm charakteryzują trzy poglądy:

(1) Dobro osoby zależy od ilości cierpienia jakie ona zaznaje i liczby jej niezaspokojonych potrzeb; im ich mniej, tym większe dobro osoby.

(2) Suma cierpienia powinna być jak najniższa.

(3) Należy czynić tak, aby całkowita suma cierpienia była jak najmniejsza.

W przeciwieństwie do klasycznego utylitaryzmu, utylitaryzm negatywny zakłada, że żadna ilość pozytywnych doświadczeń nie może zrekompensować nawet najmniejszej ilości cierpienia. Według klasycznych utylitarystów, cierpienie można usprawiedliwić, jeśli prowadzi ono do jeszcze większej ilości szczęścia. Negatywny utylitaryzm nie akceptuje takich poglądów.

W związku z tym, w wielu przypadkach negatywny utylitaryzm broni poglądów podobnym tych wyrażanych w innych konsekwencjalistycznych teoriach, takich jak egalitaryzm i priorytetanizm, ale różnych od tych wyrażanych w klasycznym utylitaryzmie. Na przykład, klasyczny utylitaryzm dopuszcza sytuacje w której osoba uzyskuję znaczną ilość szczęścia kosztem stosunkowo niedużego cierpienia innej osoby. Negatywny utylitaryzm i egalitaryzm nie dopuszcza takiej opcji.

Co na to inne konsekwencjalistyczne systemy? Negatywny priorytetanizm skupia się na zmniejszeniu cierpień, zwracając szczególną uwagę na tych, którzy cierpią najbardziej. Negatywny konsekwencjalistyczny egalitaryzm również zajmuję się redukcją cierpień, a także walczy z nierównością.

Istnieją przypadki w których negatywny utylitaryzm prowadzi do innych wniosków niż te płynące z egalitaryzmu, negatywnego egalitaryzmu, priorytetanizmu i negatywnego priorytetanizmu. Na przykład, wyobraźmy sobie sytuację: w skutek naszych działań jedna osoba odczuwa znaczny ból, a inna nic nie czuję. Gdy będziemy działać w inny sposób, obie osoby będą cierpieć, ale w mniejszym stopniu niż osoba z pierwszego przykładu. Innymi słowy w ostatnim przykładzie cierpienia bedą równomiernie rozłożone na dwie osoby i tym samym będą mniejsze, niż w przypadku jednej osoby, biorącej na siebie całość cierpienia. Według negatywnego utylitaryzmu, nie ma różnicy między całkowitym cierpieniem dwóch osób, a cierpienieniu doświadczanemu przez jedną z nich w pierwszym przykładzie (ponieważ cierpienie dzieli się równo na dwie osoby). Jednak, według egalitaryzmu i negatywnego egalitaryzmu, jest niedopuszczalne, aby tylko jedna osoba cierpiała. A to dlatego, że taka osoba jest w znacznie gorszej sytuacji niż osoby które dzielą się ciężarem cierpienia. W tym przypadku negatywny utylitaryzm jest zbieżny z jego klasyczną odmianą, ponieważ rozważamy tylko całkowitą sumę cierpienia, a nie jego rozkład.

Istnieją również poglądy nieuwzględniane przez negatywny konsekwencjalizm, które nie akceptują działań na rzecz wzrostu szczęścia, jeśli te wiążą się z zadawaniem cierpienia. Ludzie mający takie poglądy nie akceptują zadawania cierpień nie dlatego, że istotna dla nich jest tylko redukcja cierpienia, ale ponieważ po prostu uważają za niemoralne zadawanie cierpień innym z jakiegokolwiek powodu. Jest to pogląd deontologiczny, lub inaczej niekonsekwencjalny.

W praktyce, negatywny konsekwencjalizm to teoria, która zazwyczaj chroni najsłabszych i sprzeciwia się ich wykorzystywaniu dla dobra innych, gdy te z tego powodu cierpią. Ponieważ zwierzęta są zdolne do cierpienia, według negatywnego konsekwencjalizm, krzywdzenie ich lub zadawanie im cierpień dla zysku jest moralnie nie do przyjęcia. Z tego powodu eksploatacja zwierząt jest moralnie niedopuszczalna.

Według negatywnego konsekwencjalizmu: negatywnego priorytanizmu, negatywnego utylitaryzmu i negatywnego konsekwencjalnego egalitaryzmu, należy również pomagać cierpiącym zwierzętom. Nawet jeśli zwierzęta cierpią nie z powodu wykorzystywania ich przez ludzi, należy im pomagać na tyle ile to możliwe, i tak długo dopóki nie powodujemy naszym działaniom na rzecz zwierząt znacznego cierpienia u innych.


Źródła informacji

Acton, H. B. & Watkins, J. W. N. (1963) „Symposium: Negative utilitarianism”, Proceedings of the Aristotelian Society, Supplementary Volumes, 37, s. 83-114.

Benatar, D. (2006) Better never to have been: The harm of coming into existence, New York: Oxford University Press.

Chao, C. (2012) „Negative average preference utilitarianism”, Journal of Philosophy of Life, s. 55-66.

Contestabile, B. (2013 [2005]) „Negative utilitarianism and justice”, Philosophy as Therapy [ostatnia wizyta 11 czerwca 2016].

Gloor, L. (2017) „Tranquilism”, foundational-research.org, July [ostatnia wizyta 21 sierpnia 2017].

Gloor, L. & Mannino, A. (2016) „The case for suffering-focused ethics”, foundational-research.org, August [ostatnia wizyta 15 lipca 2017].

Goodman, C. (2009) Consequences of compassion: An interpretation and defense of buddhist ethics, Oxford: Oxford University Press.

Griffin, J. (1979) „Is unhappiness morally more important than happiness?”, The Philosophical Quarterly, 29 (114), s. 47-55.

Keown, D. (2005) Buddhist ethics: A very short introduction, Oxford: Blackwell.

Mayerfeld, J. (1996) „The moral asymmetry of happiness and suffering”, The Southern Journal of Philosophy, 34, s. 317-338.

Mayerfeld, J. (2002) Suffering and moral responsibility, Oxford: Oxford University Press.

Pearce, D. (2010) „Why be negative?”, The Hedonistic Imperative [ostatnia wizyta 16 październik 2012].

Pearce, D. (2017) Can biotechnology abolish suffering?, North Carolina: The Neuroethics Foundation.

Sikora, R. I. (1976) „Negative utilitarianism: Not dead yet”, Mind, 85, s. 587-588.

Smart, R. N. (1958) „Negative utilitarianism”, Mind, 67, s. 542-543.

Tomasik, B. (2013) „Three types of negative utilitarianism”, Reducing Suffering [ostatnia wizyta 05 lutego 2017].

Tranöy, K. E. (1967) „Asymmetries in ethics: On the structure of a general theory of ethics”, Inquiry, 10, s. 351-372.

Animal Ethics w innych językach