Close-up of calf lying down in the grass

Teorie praw: ogólna koncepcja

Teorie praw utrzymują, że są rzeczy, których nie możemy zrobić przeciwko jednostkom, ponieważ jednostki te są posiadaczami praw moralnych. Posiadanie prawa oznacza posiadanie szczególnej ochrony, a to z kolei świadczy o tym, że interes chroniony przez to prawo nie powinien być zakłócony. Jeśli interes jednostki jest chroniony przez prawo, to nie powinien być udaremniony, nawet jeśli zrobienie tego może być dobre z innych powodów.

 

Rodzaje praw

W etyce, ‘prawa’ to skrót od ‘praw moralnych’, ale ustawowo skrót ten oznacza coś innego.
W systemie prawnym, jednostki korzystają z praw. Prawa ustawowe chronią także interesy jednostek, ale prawa ustawowe i prawa moralne to dwa różne pojęcia. Poniższy tekst dotyczy postaw etycznych, więc wszystko, co zostało tutaj powiedziane, związane jest z moralnymi, a nie ustawowymi prawami.

 

Rodzaje teorii praw

Teorie praw mogą być realistyczne lub konstruktywistyczne. Według poglądów realistów, posiadanie praw to jedna z nieodłącznych cech tych, którzy je posiadają. Należy uznawać i szanować te prawa, lub walczyć, aby były przestrzegane. Według konstruktywizmu, najlepszą postawą dotyczącą zachowywania się wobec istot, które są moralnie znaczące, jest przyznanie im praw oraz poszanowanie tych praw i walczenie o ich przestrzeganie. Niemniej jednak, teoria konstruktywistyczna nie akceptuje posiadania tych praw, jako cechy wrodzonej. Przeciwnie, twierdzi, że ludzie sami je sobie przydzielają i gwarantują. Jednakże, konstruktywizm uważa to za dobry pomysł.

Teorie praw są zazwyczaj deontologiczne, tj. utrzymują, że istnieją normy, których powinniśmy zawsze przestrzegać bez względu na okoliczności. W rzeczywistości, powinny być przestrzegane za każdym razem, gdy pojawi się ku temu okazja, nawet jeśli oznacza to, że te lub inne normy nie będą przestrzegane przez innych lub przez nas samych w przyszłości.

Możliwym jest również obrona konsekwencjalizmu uprawnień. Oznacza to, że należy maksymalizować liczbę praw, które są szanowane i zminimalizować liczbę praw naruszanych, niezależnie od tego, czy to my je szanujemy lub łamiemy, czy robią to inni. Nie ma również znaczenia, czy dzieje się to teraz, czy w przyszłości.

Z drugiej strony, standardowe teorie praw, te deontologiczne, twierdzą, że powinniśmy szanować prawo teraz, nawet jeśli oznacza to, że nie będziemy w stanie szanować innych praw później, a nawet w przypadku, kiedy inne osoby nie będą w stanie przestrzegać praw pozostałych ludzi. Istnieją antropocentryczne teorie praw, zgodnie z którymi tylko ludzie mogą być ich posiadaczami. Jednak wiele teorii kwestionuje ten pogląd i twierdzi, że zwierzęta należy również postrzegać, jako istoty posiadające prawa (zobacz the różne postawy etyczne, które stają w obronie zwierząt, jako istot posiadających prawa).

 

Argumenty przeciwko zwierzętom, jako posiadaczom praw

Jednym z argumentów przeciwko posiadaniu praw przez zwierzęta jest twierdzenie, że tylko te istoty, które potrafią szanować prawa innych istot mogą cieszyć się własnymi prawami. Istnieją ogólne odpowiedzi na ten argument. Jednak bardziej szczegółowo, niezgodnym jest zastosować to twierdzenie tylko do zwierząt, ponieważ taka postawa nie jest stosowana w realnym świecie w przypadku ludzi. Są ludzie, którzy nie uznają praw innych osób (takich jak dzieci), lecz mimo wszystko, przyznawane są im prawa. A w rzeczywistości, teorie praw, które są powszechnie przyjęte w dzisiejszych czasach nie posługują się powyższym argumentem, ale starają się uzasadnić, dlaczego ktoś powinien mieć prawa w oparciu o interesy, które posiadają istoty ludzkie.

Kolejny argument przeciwko prawom dla istot innych niż ludzie stara się pokazać, że prawa większości zwierząt nie mogą być szanowane i twierdzi, że istoty niepochodzące od człowieka nie powinny mieć żadnych praw. Argument ten jest odpowiedzią na konkretne uzasadnienie poparcia praw dla zwierząt, który stanowi, że jeśli ktoś jest posiadaczem praw, inni powinni szanować jego prawa. Tak więc, jeśli bronimy twierdzenia, że poszanowanie praw posiadaczy tych praw musi być egzekwowane i bronimy postawy, że zwierzęta mają prawa, oznacza to, iż poszanowanie praw zwierząt musi być egzekwowane. Argument przeciwko temu poglądowi oparty jest na twierdzeniu, że ponieważ zwierzęta z natury często szkodzą sobie nawzajem, tak więc egzekwowanie praw jednego zwierzęcia oznaczałoby naruszenie praw innych.

Argument ten pokazuje, że zwierzęta nie mogą być posiadaczami praw, ponieważ ich roszczenia nie mogłyby być przestrzegane, co świadczy o absurdalności założenia, że posiadają one prawa. Ale to nie jest sedno sprawy.

 

Jak prawa działaja w praktyce

Dwie lub więcej osób może posiadać sprzeczne prawa, które nie mogą być spełnione. Ale to nie znaczy, że nie mają praw. Co za tym jednak idzie, to fakt, że spełnienie jednego prawa może mieć pierwszeństwo nad innym lub zastąpić spełnienie innego, lub że powinniśmy po prostu starać się maksymalizować prawa, które są przestrzegane, jeśli jest to możliwe. Oznacza to, iż powinniśmy starać się wyegzekwować prawa zwierząt dziko żyjących, o ile nie prowadzi to do jednoczesnego łamania praw innych dzikich zwierząt. W sytuacji, gdy nie jest to możliwe, należy szukać rozwiązań, które na to pozwolą, i co najważniejsze, będą te prawa chronić.

Co więcej, ponieważ wykorzystywanie zwierząt krzywdzi je w bardzo znaczący sposób, to oczywistym jest, że takie działanie jest niezgodne z poszanowaniem ich praw. Ale prawa nie muszą być tylko prawami negatywnymi, tj. prawami o rzeczach, których nie należy robić przeciwko innym. Mogą one być również prawami pozytywnymi, czyli prawami, które traktują o rzeczach, które powinniśmy robić dla ich posiadaczy.


Źródła informacji

Campbell, T. (2006) Rights: A critical introduction, London: Routledge.

Edmundson, W. A. (2004) An introduction to rights, Cambridge: Cambridge University Press.

Feinberg, J. (1970) „The nature and value of rights”, Journal of Value Inquiry, 4, s. 243-257.

Feinberg, J. (1980) Rights, justice, and the bounds of liberty, Princeton: Princeton University Press.

Holmes, S. & Sunstein, C. R. (1999) The costs of rights: Why liberty depends on taxes, New York: W. W. Norton & Company.

Ivison, D. (2007) Rights, Montreal: McGill-Queen’s University Press.

Kamm, F. M. (2007) Intricate ethics, Oxford: Oxford University Press.

Pettit, P. (1988) „The consequentialist can recognize rights”, Philosophical Quarterly, 38, s. 42-55.

Rainbolt, G. W. (2006) The concept of rights, Dordrecht: Springer.

Rawls, J. (1999 [1971]) A theory of justice, Cambridge: Harvard University Press.

Raz, J. (1975) Practical reason and norms, London: Hutchinson.

Sen, A. (1982) „Rights and agency”, Philosophy and Public Affairs, 11, s. 3-39.

Shapiro, I. (1986) The evolution of rights in liberal theory: An essay in critical theory, Cambridge: Cambridge University Press.

Shue, H. (1996) Basic rights: Subsistence, affluence, and U.S. foreign policy, Princeton: Princeton University Press.

Steiner, H. (1994) An essay on rights, Oxford: Blackwell.

Sumner, L. W. (1987) The moral foundations of rights, Oxford: Oxford University Press.

Thomson, J. J. (1990) The realm of rights, Cambridge: Harvard University Press.

Tierney, B. (2001 [1997]) The idea of natural rights: Studies on natural rights, Natural Law, and Church Law, 1150-1625, Cambridge: Wm. B. Eerdmans Publishing Co.

Tushnet, M. (1984) „An essay on rights”, Texas Law Review, 62, s. 1363-1403.

Waldron, J. (ed.) (1984) Theories of rights, Oxford: Oxford University Press.

Wellman, C. (1997) An approach to rights. Studies in the philosophy of Law and morals, Dordrecht: Kluwer.

Animal Ethics w innych językach