Close up of baby blue turtle on the sand

O pragnieniu życia

Dlaczego zwierzętom życie nie jest obojętne

Niektórzy twierdzą, że choć czującym zwierzętom zależy na tym, aby nie cierpieć, jest im obojętne, czy będą żyć, czy nie. Faktem jest jednak, że wiele zwierząt może mieć pozytywne i negatywne doświadczenia. Zwierzęta mogą mieć różnego rodzaju pozytywne doświadczenia. Czasem są to proste przyjemności cielesne; w innych zaś przypadkach wiążą się one z emocjami i myślami, do których zdolnych jest wiele zwierząt. Tego typu doświadczenia mają zwierzęta, które są zdolne do zabawy i zachowań społecznych. Wysiłki zwierząt mające na celu uniknięcie cierpień uświadamiają nam, że ból fizyczny ma dla nich nie mniejsze znaczenie niż ból doświadczany przez nas. Rzecz ma się podobnie w przypadku pozytywnych doświadczeń.

Jednak martwe zwierzęta nie doświadczają pozytywnych doświadczeń. Martwi nie mogą już doświadczać dobrych rzeczy, które doświadczali lub mogli doświadczać za życia. Stąd wszystkie czujące zwierzęta mogą zostać pokrzywdzone przez śmierć; i tak też się dzieje. Tak więc zwierzęta starają się nie tylko unikać cierpienia, ale również pozostać przy życiu.

Niestety, to nie znaczy, że życie zwierząt składa się zwykle z głównie pozytywnych doświadczeń. Większość zwierząt częściej doświadcza cierpienia niż dobra. Tyczy to się zarówno zwierząt hodowlanych jak i żyjących na wolności. Zwierzęta często umierają, gdy są jeszcze bardzo młode. Chociaż śmierć za młodu może być postrzegana jako kres cierpień, należy wziąć pod uwagę fakt, że śmierć w tak młodym wieku oznacza, że istota nie ma już możliwości przeżycia pozytywnych doświadczeń, które mogłyby zrównoważyć jej negatywne doświadczenia.

Jest dla nas oczywiste, że śmierć dla ludzi jest krzywdząca z powodów takich jak te przedstawione powyżej. Jeśli weźmiemy pod uwagę argumenty przeciw szowinizmowi gatunkowemu, mamy do czynienia z pytaniem: jak należy rozważyć te argumenty, gdy chodzi o pozytywne doświadczenia innych zwierząt?

Istnieje szereg zastrzeżeń co do argumentu mówiącego, że zwierzęta są pokrzywdzone przez śmierć. Mający takie zastrzeżenia uważają, że śmierć zwierząt nie jest czymś czego należy unikać za wszelką cenę. Takie poglądy mogą, ale nie muszą usprawiedliwiać brak troski o los zwierząt. Mogą jednak uzasadniać przekonanie, że zwierzętom jest obojętne czy żyją, a więc ich bezbolesne uśmiercanie nie stanowi problemu. Jednak istnieją powody, aby odrzucić te zastrzeżenia. Poniżej przedstawiono poszczególne zastrzeżenia i jak na nie można odpowiedzieć.

 

Czy tylko istoty pragnące żyć są krzywdzone przez śmierć?

Możemy argumentować, że tylko ludzie pragną żyć, ponieważ tylko oni są świadomi swojego istnienia, a więc są zdolni do wyrażania chęci do dalszego istnienia. Z tego punktu widzenia istoty którym nie jest obojętne czy żyją, to takie, które pragną pozostać przy życiu.1 Zgodnie z tą argumentacją zwierzęta nie są zdolne do decydowania, czy chcą dalej istnieć. Twierdzenie to niesie za sobą ważne konsekwencje. Po pierwsze to oznacza, że nie ma powodu, aby nie zabijać zwierząt. Po drugie to oznacza, że jeśli jesteśmy w sytuacji, która może uratować zwierzętom życie, nie ma powodu, aby to zrobić, z wyjątkiem przypadków, w których chcemy im oszczędzić bólu i strachu przed śmiercią.

Jednak powyższy argument mówiący o pragnieniu pozostania przy przy życiu nie jest przekonywujący. Istnieje wiele zwierząt, które są świadome swojego istnienia, i ciężko o nie walczą. Niemniej jest to nieistotne w tym kontekście, ponieważ zdolność do doświadczania życia nie zależy od pragnienia do pozostania przy życiu, ale od pozostania przy życiu.

Myśl leżąca u podstaw argumentu mówiącego, że istoty nieobojętne wobec życia to tylko takie, które pragną żyć, wywodzi się z twierdzenia, że ważne jest nie to, że mamy pozytywne lub negatywne doświadczenia, ale raczej to, że możemy zaspokoić nasze preferencje. Według zwolenników zaspokojania preferencji, liczy się to, że zyskujemy to co chcemy, raczej niż to, co jest dla nas korzystne. Jednak tutaj kluczową kwestią jest fakt, że martwy nie jest zdolny zaspokoić żadnych swoich preferencji. Mamy powody, aby twierdzić, że wszystkie istoty, które mogą mieć pozytywne doświadczenia nie chcą stracić tych pozytywnych doświadczeń. Podobnie rzecz ma się w przypadku zaspokojaniu preferencji. Nawet jeśli czyjeś preferencje nie uwzględniają pozostawania przy życiu, to nie sposób je zaspokoić będąc martwym.

Ponadto możemy również całkowicie odrzucić ten punkt widzenia i założyć, że liczy się tylko posiadanie pozytywnych doświadczeń, a nie zaspokojanie preferencji. W rzeczywistości jest oczywiste, że negatywne doświadczenia, jak cierpienie z powodu bólu jest złe. Jest to tak oczywiste, że zwolennicy zaspokojania preferencji uważają, że zawsze gdy doświadczamy bólu nasze preferencje zmieniają się tak, abyśmy unikali tego typu doświadczeń. Oznacza to, że wszystkie istoty zdolne do odczuwania cierpienia i radości mogą mieć preferencje, które można zaspokoić lub nie. Tak więc ten argument wcale nie pokazuje, że zwierzętom jest obojętne czy żyją, ponieważ, jak wykazano powyżej, możliwość doświadczenia cierpienia i radości nie zależy od chęci (lub preferencji) do pozostawania przy życiu, ale od pozostawania przy życiu.

 

Czy tylko istoty o złożonych potrzebach są pokrzywdzone przez śmierć?

Argumentowano również, że zwierzęta są obojętne wobec własnego życia, ponieważ nie mają zlożonych potrzeb.2 Tego typu argument można bronić na dwa sposoby: (1) twierdząc, że zaspakajanie prostych potrzeb jak, np. zaznanie jakichś przyjemności, jest banalne i nieistotne, a więc nie świadczy o nieobojętności wobec życia. (2) twierdząc, że zaspakajanie prostych potrzeb, w odróżnieniu od złożonych potrzeb, jak życiowe plany i długoterminowe cele, nie wymaga pozostawania przy życiu.

W odniesieniu do pierwszego stwierdzenia, jest prawdą, że złożone potrzeby mogą być ważniejsze niż proste, ponieważ ich zaspakajanie daje ich posiadaczowi więcej korzyści niż zaspakajanie prostszych potrzeb. Ale tak nie musi być w każdym przypadku. Złożoność to nie to samo co intensywność. Zaspakajanie prostych potrzeb może być dla nas ważniejsze niż zaspakajanie bardziej złożonych potrzeb.

Na przykład, potrzeba zaspokojenia głodu jest prostsza niż potrzeba zaspakajana przez kontemplacje dzieła sztuki, ale jedzenie jest ważniejszą potrzebą. Bedąc postawionym przed wyborem między kontemplacją sztuki i jedzeniem, powinniśmy wybrać to drugie. Więc nawet jeśli ludzie mają bardziej złożone potrzeby, to nie znaczy, że są one dla nich ważniejsze niż te prostsze.

W odniesieniu do drugiego stwierdzenia, musimy pamiętać, że śmierć pozbawia czujące istoty możliwości doświadczania czegokolwiek, w tym wypełniania długoterminowych planów, a także innych rzeczy, które niesie przyszłość. W związku z tym śmierć krzywdzi również tych, którzy nie mają zdolności do długoterminowego planowania.

 

Czy tylko istoty świadome swego istnienia w czasie są krzywdzone przez śmierć?

Inny argument mówi, że istoty nieobojętne na swoją śmierć to takie, które są świadome swego istnienia w czasie, a więc zdolne do planowania przyszłości.3 Argument ten jest mocniejszy niż inne tu przedstawione. Jest prawdopodobne, że istota jest nieobojętna na swoją śmierć właśnie dlatego, że jej istnienie nie jest tylko chwilowe. Ten argument opiera się na założeniu, że istota musi widzieć siebie w przyszłości, aby mogła wykorzystać fakt, że istnieje nie tylko w chwili obecnej, ale również będzie istniała w przyszłości. Jednakże ten argument również może być obalony. Nawet jeśli istota nie jest w stanie umiejscowić siebie w przyszłości, ale może dalej w niej istnieć, śmierć byłaby dla niej krzywdą, ponieważ pozbawiając jej życia, pozbawiono by jej też możliwości doświadczania świata.

Wszystkie argumenty omówione powyżej pokazują, że każda istota, która ma zdolność do pozytywnych doświadczeń jest pokrzywdzona przez śmierć. Oznacza to, że wszystkie czujące zwierzęta są krzywdzone przez śmierć.


Źródła informacji

Belshaw, C. (2009) Annihilation: The sense and significance of death, Dublin: Acumen.

Bradley, B. (2009) Well-being and death, Oxford: Oxford University Press.

Brueckner, A. L. & Fischer, J. M. (1986) „Why is death bad?”, Philosophical Studies, 50, s. 213-221.

Feldman, F. (1992) Confrontations with the reaper: A philosophical study of the nature and value of death, Oxford: Oxford University Press.

French, P. A. & Wettstein, H. K. (eds.) (2000) Life and death: Metaphysics and ethics, Oxford: Blackwell, s. 69-83.

Glover, J. (1977) Causing death and saving lives, Harmondsworth: Penguin.

Kamm, F. M. (1993) Morality, mortality: Vol I: Death and whom to save from it, Oxford: Oxford University Press.

McMahan, J. (1988) „Death and the value of life”, Ethics, 99, s. 32-61.

McMahan, J. (2002) The ethics of killing: Problems at the margins of life, Oxford: Oxford University Press.

Nagel, T. (1970) „Death”, Noûs, 4, s. 73-80.

Scarre, G. (2007) Death, Stocksfield: Acumen.

Simmons, A. (2009) „Do animals have an interest in continued life? In defense of a desire-based approach”, Environmental Ethics, 31, s. 375-392.

Višak, T. & Garner, R. (eds.) (2016) The ethics of killing animals, Oxford: Oxford University Press.

Višak, T. (2017) „Preventing the suffering of free-living animals: Should animal advocates begin the killing?”, Journal of Animal Ethics, 7, pp. 78-95.


Notatki

1 Cigman, R. (1981) „Death, misfortune & species inequality”, Philosophy & Public Affairs, 10, s. 47-54.

2 Frey, R. G. (1980) Interests and rights: The case against animals, Oxford: Oxford University Press.

3 Singer, P. (2007 [1979]) Etyka praktyczna, wyd. 2, Warszawa: Książka i Wiedza.

Animal Ethics w innych językach